Jeszcze tylko sprawdzę kilka maili, wejdę na Facebooka, zrobię szybką kawę i już zabieram się do pracy… Brzmi znajomo? Częste odkładanie na później obowiązków dotyczy każdego z nas, jednak czasami chodzi o coś więcej niż zwykłe lenistwo. Prokrastynacja to zjawisko, z którym według serwisu Brandongaille.com mierzyć może się już nawet jedna czwarta społeczeństwa.
Czym jest prokrastynacja
Pojęcie prokrastynacja pochodzi od łacińskiego słowa procrastinatio, oznaczającego zwłokę, odroczenie. Osoba, która prokrastynuje, chronicznie przesuwa w czasie wykonywanie ważnych obowiązków, zastępując je łatwiejszymi, przyjemniejszymi czynnościami. Należy jednak odróżnić prokrastynację od lenistwa – dotknięci nią wcale nie odczuwają radości ze swoich decyzji, a wręcz przeciwnie, zmagają się jednocześnie z lękiem, poczuciem winy i rosnącym stresem.
Odkładanie na później zadań uważa się dzisiaj nawet za chorobę cywilizacyjną, co odnosi się do ogromnej ilości rozpraszaczy obecnych w naszej rzeczywistości, związanych z coraz szybszym rozwojem nowych technologii.
Prokrastynacja – jak to działa
Odkładanie na później zadań określa się też często „syndromem studenta”, ponieważ według statystyk dotyczyć ma aż 80-95% uczniów szkół wyższych. Przyjrzymy się więc na ich przykładzie, jak zjawisko prokrastynacji wygląda w praktyce.
Przypuśćmy, że jest październik, rok akademicki ledwo się rozpoczął. Student wie, że do zimowej sesji ma jeszcze mnóstwo czasu, na pewno zdąży wszystko odpowiednio przygotować. Jednak kolejne tygodnie mijają, część znajomych powoli zabiera się za lektury, a nasz student nerwowo przedstawia kolejne powody, dla których akurat w danym momencie nie może zająć się nauką. Choć pozornie odczuwa ulgę, to jednocześnie pojawia się lęk, a nawet mocne postanowienie, by wziąć się w końcu do pracy. Finalnie student po raz kolejny zaczyna naukę w ostatniej chwili, a niekiedy zupełnie się poddaje. Obiecuje sobie jednak, że następnym razem będzie inaczej…
Taki schemat zachowania odnajdujemy w kolejnych aspektach życia osób, które prokrastynują:
- w życiu zawodowym (np. odkładanie na później przygotowania ważnej prezentacji),
- w życiu domowym (np. ciągłe przekładanie niezbędnych porządków),
- w życiu towarzyskim (np. notoryczne spóźnianie się).
Koniecznie należy tu podkreślić, że w przypadku blisko 20% osób, które borykają się z problemem prokrastynacji, ich jakość życia w tych sferach znacząco się obniża.
Przeczytaj również: Skuteczne metody wyznaczania i osiągania celów
Jakie są przyczyny prokrastynacji
Według psychologów prokrastynacja stanowi niekorzystny dla nas rezultat pojedynku, jaki rozgrywa się pomiędzy naszym układem limbicznym i korą przedczołową. Ten pierwszy odpowiadać ma za emocje i dążenie do jak najszybszego zaspokojenia potrzeb, a więc uzyskania nagrody. Dopiero kora przedczołowa decyduje o takich zdolnościach poznawczych, jak planowanie, koncentracja i kontrola impulsów.
W praktyce oznacza to, że wśród najczęstszych przyczyn odkładania zadań na później znajdziemy:
- trudności z zarządzaniem czasem – warto podkreślić, że im bardziej ambitne zadanie, tym większa chęć, by odłożyć je na potem. Osoby, które prokrastynują, mają trudności z podzieleniem pracy na konkretne i realne do wykonania etapy, a skupiają się jedynie na ambitnym zamierzeniu końcowym, które coraz bardziej je przytłacza;
- nadmierny perfekcjonizm i samokrytycyzm – prokrastynacja dotyka zazwyczaj osób, które dążą do doskonałości i które nie pozwalają sobie na popełnienie choćby najmniejszego błędu. To dlatego czekają z wykonaniem zadaniem na „odpowiedni moment” – kiedy to będą idealnie wypoczęte i we właściwym nastroju, a więc gotowe, by podołać wymagającej misji, jaką staje się dla nich określone zadanie;
- lęk przed porażką i odpowiedzialnością – wiele osób woli w ogóle zrezygnować z wykonania zadania niż spróbować i stwierdzić, że się nie udało. Ma to często związek z surowym wychowaniem, kiedy stawiano dzieciom zbyt wysokie wymagania i które w wieku dorosłym odczuwają ogromną presję przy podejmowaniu nowych wyzwań;
- chęć nadmiernej stymulacji – niektórzy prokrastynują, ponieważ odpowiada im napięcie, które odczuwają, gdy wykonują pracę w ostatniej chwili.
Jak radzić sobie z prokrastynacją?
W walce z prokrastynacją kluczowe znaczenie ma budowanie zdrowych nawyków. Warto zastosować następujące metody:
- eliminacja rozpraszaczy – zorganizujmy nasze miejsce pracy tak, by skutecznie odciąć się od wszystkiego, co na zewnątrz;
- nauka, jak radzić sobie ze stresem – warto zagłębić się w popularną tematykę mindfullness i uważności, które pozwalają skupić się na tym, co ważne tu i teraz;
- umiejętne zarządzanie czasem – świadomie planujmy nasze działania. Wyznaczmy główne cele, sporządźmy konkretną listę zadań z terminami ich realizacji, a działania podzielmy na etapy, których wykonanie będziemy mogli kontrolować.
Czasami jednak za odkładaniem na później zadań stać mogą poważniejsze przyczyny, jak np. depresja, lęk czy ADHD. Wtedy konieczna staje się współpraca ze specjalistą.
Autor tekstu: Agata Kozak
Jestem absolwentką dziennikarstwa i filologii włoskiej na Uniwersytecie Warszawskim oraz studiów śródziemnomorskich na Collegium Civitas. Posiadam kilkuletnie doświadczenie w pracy redaktora, a obecnie zajmuję się księgowością, wykorzystując przy tym znajomość języków obcych. Tę ostatnią chciałabym połączyć z pasją do tworzenia tekstów. Prywatnie uwielbiam spacery, książki i wszystko, co włoskie.
